Statut Szkoły
WNIOSKI O PRZYJĘCIE
Egzamin poprawkowy
Misja szkoły
Wizja szkoły
KONCEPCJA PRACY SZKOŁY
Model absolwenta
Uczeń zdolny
Realizacja zadań nauczyciela
AGRESJA W SZKOLE
Regulamin oddziału przedszkolnego
Regulamin wycieczek
Ewaluacja z j. polskiego
WSO
PSO
Wykaz podręczników
 

„Wydaje się, że współczesny świat jest coraz bardziej tolerancyjny, a czasy dyskryminacji dawno minęły... Ale czy na pewno? Pomimo zwiększającej się świadomości, szkoły nadal nie są od niej zupełnie wolne. Uczniowie potrafią być wyjątkowo okrutni, problem kozła ofiarnego oraz słabszych uczniów, traktowanych jak worki treningowe nie przestaje być aktualny.”

 

Pytanie  „Skąd  w  młodych  tyle  agresji ?” skierowane  jest  do  wszystkich, którzy  odpowiedzialni  są  za  wychowanie  młodego  pokolenia  czyli  do  rodziców, nauczycieli, pedagogów, wychowawców. Spróbuję zasugerować  tym  osobom  pewne  myśli  i spostrzeżenia  do  rozważenia  i  do  wyciągnięcia  praktycznych  wniosków.

 

Wszyscy zastanawiamy  się, co  spowodowało, że  jest  tylu  agresorów, szczególnie  młodych, pod  wpływem  kogo  i  czego  stali  się  oni  źli  i  musimy  się  ich  bać.

 

Żeby  opracować  i  wcielić  w  życie  skuteczne  sposoby  zapobiegania agresji,  należy  dokładnie  rozeznać  się  w  istocie  tego  zjawiska, jego źródłach  i  przyczynach.


1.      Co to jest agresja?

 

Agresja  to  takie  zachowanie, które  jest  umyślnym  działaniem  na  szkodę  jednostki  lub  jej  własności  i  tego  działania  nie  da  się  społecznie  usprawiedliwić. Dla  zaspokojenia  własnych  potrzeb  lub  z  powodów  trudno  wytłumaczalnej  wrogości  agresywny  człowiek  oddziałuje  agresywnym  zachowaniem  lub  przemocą  na  osoby  lub  przedmioty  ze  swojego  otoczenia.

 

2.      Rodzaje agresji

 

Agresja  słowna  występuje  wtedy, gdy  w  stosunku  do  innych  używane  są  przez  napastnika  przezwiska, wyzwiska, przekleństwa, groźby, pokazywane  są  obraźliwe gesty, oskarżanie, plotki, przedrzeźnianie, robienie  min  i  wreszcie  krzyk.

 

Agresja  fizyczna  to  przede  wszystkim  u  małych  dzieci  tupanie, padanie  na  podłogę, bicie  pięściami, bicie  kolegi  lub  koleżanki, a  u  starszych  agresorów  napaści, wymuszenia, razy  zadawane  rękami, pałkami, zranienia  nożem, przypalanie  papierosem,  kradzieże, molestowanie.


Agresja  instrumentalna  ma  miejsce  wtedy, gdy  agresor  długim, przeraźliwym  krzykiem, poszturchiwaniem, biciem, nękaniem, groźbą  zamierza  zdobyć  od  słabszych  od  siebie   pieniądze, pożywienie, cenne  przedmioty, rzeczy, którymi  może  przed  innymi  szpanować. Innych  sposobów  zdobycia  tych  dóbr  agresywny  człowiek  nie  widzi. Jedynym  sposobem  jest  przemoc.


Agresja  wroga  występuje  u  osobników  bardzo  zdegenerowanych. Dla  nich  jest to  sposób  bycia, zwracania  na  siebie  uwagi, zdobywania  pozycji  w  środowisku. Oni  biją  dla  samej  przyjemności  bicia, napadają, kradną, bo  to  jest  ich  sposób  na  życie.


Agresja  z  przemieszczeniem jest skierowana na  obiekty  zastępcze. Tu  agresorzy  niszczą  przystanki  autobusowe, budki  telefoniczne, wybijają  okna  wystawowe , niszczą  ławki  w  parku  itd. Te  czyny  traktowane  są  przez  społeczeństwo  jako  czyny  chuligańskie  i  są  po  prostu  wandalizmem.

 

Autoagresja  czyli  agresja  skierowana  ku  sobie, wynika przede  wszystkim  z poczucia  bezsilności, bezradności  młodego  człowieka, z  niedostrzegania  sensu  życia, odrzucenia  wszelkich  wartości. To samookaleczenie  się, podejmowanie  prób  samobójczych  lub  dokonywanie  samobójstw  jest wyrazem  protestu, wołaniem  o  pomoc, o  miłość.


3.      Źródła zachowań agresywnych

 

Zbadane  są  różne  czynniki, które  wywierają  wpływ  na  powstawanie  i kształtowanie  się  postaw  agresywnych.

 

Czynniki  biologiczne  mają  swoje  źródło w  dalekiej  przeszłości  oraz  w  nabywanych  przez  człowieka  doświadczeniach  od  początku  życia.

 

W  człowieku  tkwią  elementy  genetyczne, które  służyły  praprzodkowi  w  celach  samozachowawczych. W  zdobywaniu  pożywienia, w  obronie  przed  dzikimi  zwierzętami  czy  też  obcymi  wrogimi  plemionami  nasz  praprzodek  musiał  walczyć, musiał  używać  przemocy, siły  i  stąd  pojawiła  się  u  niego  agresja.

 

Agresja  może być również  uwarunkowana  genetycznie  i  zależy  od  wielu  genów, podobnie  jak  inteligencja.

 

Agresja  ma  związek  z  mechanizmami  biologicznymi  i  z  temperamentem. Mechanizmy  biologiczne  to  reakcje  na  narkotyki, anaboliki, powodujące  zwiększane  wydzielanie  testosteronu  i  wzrost  agresji. Zanieczyszczenia  ekologiczne, szczególnie  ołowiem, mają  wpływ  na  zwiększanie  się  agresji. Ołów  właśnie, utrzymujący  się  blisko  ziemi, ma  szczególnie  szkodliwy  wpływ  na  układ  nerwowy  dzieci  i  zwiększa  ich  agresywność.

 

Na pojawianie się zachowań agresywnych mają również wpływ czynniki społeczne. Jest to  cała  masa  doświadczeń, jakich  nabywa  człowiek  od  początku  swego  życia. Dziecko  chłonie  to,  co  widzi, słyszy, to  co  odczuwa  wśród  najbliższych, w  rodzinie, w  grupie  rówieśniczej, w  szkole  i  to  kształtuje  jego  psychikę, jego  zachowania, stosunek  do  innych. Warto sobie zdawać sprawę z tego, że agresywne zachowania uczniów służą m.in.:

 

·      osiągnięciu jakiegoś celu,


·      zwróceniu na siebie uwagi,


·      zaspokojeniu potrzeb,


·      demonstracji siły,


·      maskowaniu lęku i słabości,


·      zdobyciu akceptacji grupy.


Agresja  u  dzieci  bywa  mechanizmem  obronnym. Agresja  zawsze  wywołuje  agresję. Tam  gdzie  krzyk, znieważanie, kary  fizyczne, tam  dzieci  uczą  się  form  agresywnych  zachowań  i  taką  samą  przemoc  stosują  w  środowisku  szkolnym  lub  na  podwórku.  U  dzieci  karanych  biciem, poszturchiwanych, obrzucanych  wyzwiskami  pojawia  się  bunt, protest, złość  oraz  chęć  odwetu. Sami  rodzice  dostarczają  wzorców  agresywnych  zachowań. Wyróżnić tu  należy  rolę  rodziny  w  powstawaniu  lub  łagodzeniu   agresywnych  zachowań  młodego  człowieka. Podstawowe  potrzeby  dziecka  to  potrzeba  miłości, życzliwości, ciepła, szacunku, wzoru, bezpieczeństwa  i  przynależności. Dobrze  pełniona  rola  matki  i  ojca, współdziałanie  z  dzieckiem, traktowanie  go  jako  pełnoprawnego  członka  rodziny, obdarzanie  dziecka  rozumną  swobodą  pozwala  zaspokoić  wyżej  wymienione  potrzeby.

 

Postawy  agresywne  pojawiają  się  u  dzieci, którym  się  wydaje, że  utraciły  miłość  rodziców, mają  poczucie  utraty  bezpieczeństwa, czują  lęk. Dziecko  chce  się  uwolnić od  tego  lęku, swoim  zachowaniem  chce  zwrócić  na  siebie  uwagę  rodziców, oczekuje, by  ojciec  i  matka  zaspokoili  jego  potrzeby. Agresja  dziecka  to  wołanie  o  miłość, to  reakcja  na  uczucie  odtrącenia  lub  nadmierne  wymagania  rodziców.   W  naszej  rzeczywistości  rodzice  poświęcają  dzieciom  zbyt  mało  czasu. Dzieje  się  tak  często w  dobrych, zdrowych  rodzinach. Na pierwszym miejscu dba się o zaspokojenie  spraw  bytowych. Stresy, poczucie  szarości  w  życiu  codziennym, zatroskanie, niekiedy  gniew  i  beznadziejność  rodzice  wyładowują  na  dzieciach. A dzieci  nie  dość  kochane  lub  kochane  źle, samotne  choć  żyjące  w  rodzinach, spragnione  czułości  i  ciepła, chociaż  wzrastające  w  domu  rodzinnym  to  w  okresie  młodzieńczym  przyszli  agresywni  osobnicy. Rodzice  zbyt  wymagający, rygorystyczni  i  agresywni  pobudzają  dzieci  do  agresywnych  zachowań, sami  są  doskonałym  przykładem  jak  być  agresywnym. Rodzice zbyt liberalni, wychowujący swoje  dzieci  „bezstresowo”, zaspokajający  wszystkie  zachcianki  dziecka  kształtują  w  swoich  pociechach  postawy  egocentryczne, którym  wszystko  wolno  i  którzy  mogą  znęcać  się  nad  słabszymi. Rodziny  rozbite, żyjące  w  ubóstwie, rodziny, gdzie  jest  nadużywanie  alkoholu, gdzie  są  awantury  i  bójki  to  też  „wylęgarnie”  przyszłych  agresorów.

 

Trudno  przecenić  dobrodziejstwo  telewizora  czy  komputera. Są  to  przecież  źródła  wiedzy, dzięki  nim  młody  człowiek  uczestniczy  w  wielkich  widowiskach, imprezach  sportowych, solidaryzuje  się  z  innymi. Młody  człowiek  musi  mieć  świadomość, że  wyżej  wymienione  publikatory  są  pożyteczne, ale  przy  nieumiejętnym  z  nich  korzystaniu  mogą  być  groźne. Z  wielu  filmów, audycji  telewizyjnych  i  gier  komputerowych  młody  człowiek  zdobywa  przekonanie, że  widz  może  być  zdobywcą  albo  ofiarą. Utwierdza  się  on  w  przekonaniu, że  agresja  jest  jedynym  skutecznym  sposobem  radzenia  sobie  z  trudnościami, że  z  pomocą  agresji  można  realizować  swoje  cele.

 

Oglądając  filmy  w  kinie  lub  w  telewizji  normalny  widz  odróżnia  fikcję  od  rzeczywistości, prawdę  od  obrazów  i  faktów  wymyślonych. Dzieci  natomiast  nie  odróżniają  prawdy  od  fikcji  i  przyjmują  to  co  widzą  jako  świat  rzeczywisty. Dla  nich,  na  przykład,  w  bajkach  zabity  wstaje  i  idzie, i  dzieci  to  przenoszą  na  świat  rzeczywisty, realny. Dzieci, oglądając  drastyczne  sceny  w  filmach, uczą  się  i  czynią  to  samo, co  czynią  agresywni  bohaterowie. Dzieci  przecież  nie  znają  granicy  śmierci, nie  czują  czyjegoś  cierpienia, nie  współczują. Tak  jak  bohaterowie  filmów  strzelają, kopią, biją, tak  samo  w  życiu  młodzi  odbiorcy  drastycznych  scen  pragną  czynić. Dla  młodych  widzów  szczególnie  groźne  jest  kino  akcji, czyli  filmy  wojenne, kryminalne, detektywistyczne, bo  one  stymulują  ich  reakcje  i  stępiają  wrażliwość. Widz  zatraca  stan  nieodwracalności  takich  faktów  jak  uraz, śmierć. Przecież  taśmę  z  nagranym  filmem  można  cofnąć, wielokrotnie  powtórzyć  i  bohater  znów  jest  zdrowy, znów  żyje. To  są  sceny  nierealne  i  to  odrealnienie  może  przenieść  się  do  świadomości  młodego  człowieka.


Dzięki  filmom  ze  scenami  agresji  i  przemocy  upowszechnia  się  kult  siły  i  hasło  „śmierć  frajerom”. Zanika  norma  „nie  zabijaj”, bo  nie  ma  innego  sposobu  na  rozwiązanie  wielu  życiowych  problemów, jak  zadanie  komuś  przemocy  lub  unicestwienie  go. Agresja  i  gwałt,  oglądane  w  filmach,  powodują  stępienie  wrażliwości  młodego  człowieka ( dorosłego  również ). Następuje oswajanie z bólem, umieraniem, męczarniami, krwią. Niegdyś  sceny  te  wywoływały  u  widza  wstręt, lęk, a  obecnie  często  oglądający  je   oswoili  się  z  obrazami.  Na  bardzo  młodego  widza  szczególnie  niekorzystny  wpływ  mają  agresywne  filmy  rysunkowe  (kreskówki ). Oglądają  je  przecież  szczególnie  dzieci  kilkuletnie  i  widzą, że  ranieni, bici, zabijani  bohaterowie  nie  cierpią  tak  jak  żywi  ludzie. Kreskówki  nie  ukazują  bólu i  konsekwencji,  jakie  niesie  przemoc. Ciągłe  obserwowanie  agresywnych  zachowań  w  filmach  fabularnych  i  rysunkowych  wywołuje  skłonności  do  agresywnych  zachowań.


Jeszcze  znaczniejszy  wpływ  na  kształtowanie  się  agresywności  mają   gry komputerowe. W  filmach  agresja  jest  chwilowa, a  oglądający  jest  obserwatorem. W grach  komputerowych  ( agresywnych, oczywiście, a  takich  jest  85% ) agresorem  jest  sam  grający. Uczestnik  gry  jest  egzekutorem, on  zabija, a  w  tym  czasie  leje  się  krew, postacie  w  grze  jęczą, niekiedy  charczą  i  zwijają  się  w  bólu. Młode  grające  osoby  oswajają  się  z  tymi  przerażającymi  scenami, one  same  w  tych  scenach  uczestniczą. Aby  kontynuować  grę  gracz  musi  najpierw  zabić, a  w  nagrodę   może  wyrwać  serce, odciąć  głowę. Równie  drastyczne  są  reklamy  tych  agresywnych  gier. Jest  w  nich  zachęta, że  jeśli  gracz  zacznie  grać, to  usłyszy  chrzęst  łamanych  kości, jęki, zobaczy  nagie  zwłoki  i będą  to  niebywałe  przeżycia.

 

Również niektóre  agresywne  rodzaje  muzyki  mają  przemożny  wpływ  na  kształtowanie  się  agresywnych  postaw  młodych. Psychika  człowieka  najintensywniej  rozwija  się  i  kształtuje  się  w  okresie  wczesnego  dzieciństwa  i  wszystkie  zachowania  agresywne, jakie  przejawia  chłopiec  czy  dziewczyna  w  okresie  młodzieńczym  zostały  zapoczątkowane  właśnie  w  dzieciństwie.


4.      Przejawy agresji


Okres  szkolny  to  faza  zróżnicowanych  agresywnych  zachowań. Kilkuletni, a  następnie  kilkunastoletni  młody  człowiek  dąży  do  samodzielności, ulega  wpływom  rówieśników, coraz  częściej  popada  w  konflikty  i  reaguje  na  nie  agresywnie. Występuje  wtedy  dręczenie  kolegów  w  celu  utrwalenia  swojej  pozycji  w  klasie, w  szkole, na  podwórku. Wyśmiewanie, szykanowanie  np. niesprawnych, ubogich  przez  dzieci  bogatsze, silniejsze  fizycznie  i  psychicznie  to  sposób  na  zdobywanie  autorytetu  przez  wielu  nastoletnich  agresorów. Oni  często  znajdują  tzw. „kozła  ofiarnego” i  zadręczają  go. Dzieje  się  to  najczęściej  w  szatni, w  toalecie  przed  budynkiem  szkoły, w drodze do domu. Uczniowie  dręczeni  mają  niewielu   przyjaciół, nie  są  lubiani  w  klasie  i  w  szkole.


Często jako akty agresji uznaje się jej fizyczne przejawy. Musimy jednak dołączyć tu oczernianie,  ignorowanie, odrzucenie, zastraszanie, niedopuszczanie do wspólnej zabawy czy odmowa siedzenia z kimś w ławce. Psychologia  dostrzega  zróżnicowanie  agresji  i przemocy  pod  względem  płci  napastników. U  chłopców występuje  agresja  bezpośrednia, aktywna  i  jest  to  najczęściej  walka. Agresja  fizyczna  ma  miejsce  u  nich  częściej  niż  werbalna, chłopcy  w  walce  identyfikują  się  z  modelami  z  filmów, gier  komputerowych. Chłopcom  chodzi  o  podporządkowanie  sobie  innych, dodawanie  sobie  znaczenia. Agresja  dziewcząt  jest  bardziej  skrywana, podstępna, pośrednia. Jest  to  oskarżanie, plotkowanie, skarżenie, dąsanie  się, uczuciowe  odrzucenie. Przyczyną  może  być  zazdrość, chęć  zemsty, odegrania  się.


5.      Jak zapobiegać?


Ważne  jest, żeby  rodzice  właśnie  we  wczesnym  dzieciństwie  reagowali  na  przejawy  złości  i  niezadowolenia  swoich  dzieci, łagodzili  je, kontrolowali, kierowali. Na  tym  polega  pierwsza  profilaktyka. Rodzice  muszą także pamiętać, że  żadna  profilaktyka  nie  pomoże, gdy  dziecko  nie  będzie  czuło  troski  najbliższych, ich  przyjaźni oraz  mądrze  stawianych  wymagań  i  kontroli.


Dorastanie to okres ciągłych zmian. Utrudniają one ustabilizowanie poczucia własnej godności i odnalezienia celu swego istnienia. Szukanie akceptacji jest dla nastolatka ciągłą walką. Choć większość nastolatków nie chce się do tego przyznać, tym, czego najbardziej potrzebują, jest akceptacja, aprobata i uwaga rodziców. Jeżeli nie zaspokoją swoich potrzeb w domu, szukają ich spełnienia poza nim, szukają grupy, która ich zaakceptuje. W zależności, do jakiej grupy trafią, starają się w niej zaistnieć (często poprzez przemoc, kradzieże) byleby spotkać się z aprobatą.


Niebezpieczne  dla  dzieci  i  młodzieży  jest  niekontrolowane  korzystanie  z telewizji i Internetu. Nie  wszystko  co  na  stronicach  internetowych  można  przeczytać, czego  można  się  dowiedzieć  jest  pożyteczne. Wiele  z  tych  treści  nie  przynosi  pożytku, a  są  one  nawet  groźne.


Agresja i przestępczość nieletnich pojawia się gdy :

· brak wyobraźni (można stymulować) ,

 

· nie ma przewidywania skutków własnych działań (można uświadamiać),

 

· dręczy poczucie beznadziejności własnego losu i brak perspektyw na przyszłość(można okazać troskę, dać szansę „wygadać się”),

 

· nuda, brak zagospodarowania czasu lub nadmiar bodźców, hałas,

 

· niewłaściwy system norm – np. system norm niejasny , niespójny lub normy „podwójne” (inne są deklarowane , a inne rzeczywiście obowiązują ), niewłaściwa reakcja na zachowania agresywne – reakcje niekonsekwentne, bagatelizowane niektórych agresywnych zachowań, brak reakcji na drobne wykroczenia, brak skutecznej mediacji w przypadku konfliktów.

 

6.      Jak postępować w przypadku pojawienia się zachowań agresywnych?


1.    Nie odrzucaj wychowanka agresywnego – nie przekreślaj go z góry , daj mu szansę na poprawę i pomóż mu się zmienić .

 

2.    Nie kompromituj – dziecko to mały człowiek , ma swoją godność, rozmawiaj z nim indywidualnie .

 

3.    Stwarzaj szansę sukcesu – daj mu możliwość wykazania się , zrobienia czegoś dobrego .

 

4.    W celu ochrony przed wpływem negatywnych wzorów pokaż granicę między dobrem a złem , dyskretnie podsuwaj sytuacje do pozytywnych działań .

 

5.    Dostarczaj pozytywnych wzorców .

 

6.    Nagradzaj pozytywne zachowania – pochwałą można więcej zdziałać niż krzykiem.

 

7.    Zmniejszaj ilość kar.

 

8.    Przytul, przygarnij dziecko - jego pyskówki to może być właśnie wołanie o bliskość.

 

9.    Wskazówki i rady, gdy dojdzie do zachowań agresywnych:

·       użyj tylko tyle siły ,  ile potrzebne do rozdzielenia ( w przypadku bójki ) ,

·       mów krótko, jasno, zdecydowanym, mocnym głosem, patrz na  dziecko,

·       używaj komunikatów „ja” ( „jest mi przykro” , „jestem zła”),

·       traktuj sprawcę jak osobę , która może sama wziąć odpowiedzialność za swoje czyny.


„Najłatwiej jest wymierzać dziecku karę fizyczną, bo po prostu nie trzeba nad nią myśleć. Ale w wychowaniu nie może być miejsca na bezmyślność. Bicie dzieci daje najczęściej efekty pozorne i krótkotrwałe, pozostawia skutki wyraźnie ujemne. U dzieci w ten sposób karanych pogłębiają się zaburzenia, powstaje poczucie zagrożenia, trwałe lęki, głębokie urazy psychiczne, kompleksy trwające całe życie, poczucie osamotnienia, niższości, niewiary we własne siły, nieufność wobec ludzi, zamykanie się w sobie, chęć zemsty, agresywność. Dzieci w obawie przed biciem kłamią, uciekają z domu.”

 


Literatura:


1. Joachim Rumpf „Krzyczeć, bić, niszczyć. Agresja u dzieci w wieku do 13 lat” Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003

 

2. Red. Maria Libiszowska – Żółtkowska, Krystyna Ostrowska „Agresja w szkole – diagnoza i profilaktyka” Difin sp. z o.o. Warszawa 2008

 

3. Monika Zielińska „Jak reagować na agresję uczniów?” Harmonia Uniwersalis Gdańsk 2012

 

4. Paweł Migała „Dlaczego uczeń staje się agresywny? Przyczyny i uwarunkowania” Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP Spółka z o.o. Kielce 2008